Ngày 1/10/2026

Từ 1.10, xuất khẩu gạo giảm điều kiện gia nhập nhưng tăng yêu cầu về năng lực doanh nghiệp

Từ 1/10/2026, Nghị định 365/2026/NĐ-CP về kinh doanh xuất, nhập khẩu gạo chính thức có hiệu lực, thay thế Nghị định 107/2018/NĐ-CP và Nghị định 01/2025/NĐ-CP. Điểm đáng chú ý là điều kiện kinh doanh xuất khẩu gạo được cắt từ 3 xuống còn 2 điều kiện, đồng thời mở rộng nhóm gạo được miễn các điều kiện kinh doanh thông thường. Bộ Công Thương đánh giá đây là bước nhằm giảm chi phí gia nhập thị trường và đơn giản hóa thủ tục cho thương nhân.

Giảm điều kiện để doanh nghiệp tham gia xuất khẩu gạo

Một trong những thay đổi đáng chú ý nhất của Nghị định 365 là giảm điều kiện kinh doanh xuất khẩu gạo từ 3 điều kiện xuống còn 2 điều kiện.

Theo đó, thương nhân được thành lập và đăng ký kinh doanh theo quy định có thể kinh doanh xuất khẩu gạo khi có ít nhất một kho chuyên dùng để chứa thóc, gạo và một cơ sở xay xát gạo đáp ứng các quy định về an toàn thực phẩm, tiêu chuẩn và quy chuẩn kỹ thuật.

Kho chứa và cơ sở xay xát không nhất thiết phải thuộc sở hữu của doanh nghiệp mà có thể thuê của tổ chức, cá nhân khác. Trường hợp thuê phải có hợp đồng bằng văn bản và thời hạn phù hợp với Giấy chứng nhận đủ điều kiện kinh doanh xuất khẩu gạo.

Việc giảm điều kiện gia nhập có thể tạo thêm dư địa cho các doanh nghiệp có năng lực thương mại nhưng chưa sở hữu toàn bộ hệ thống cơ sở vật chất. Thay vì phải đầu tư lớn ngay từ đầu, doanh nghiệp có thể sử dụng mô hình thuê kho, thuê cơ sở xay xát để tổ chức hoạt động xuất khẩu.

Tuy nhiên, điều này cũng đặt ra yêu cầu cao hơn về khả năng quản lý chuỗi cung ứng. Khi nhiều doanh nghiệp tham gia hơn, năng lực kiểm soát chất lượng, nguồn hàng, tồn kho, truy xuất và tổ chức vận chuyển sẽ trở thành yếu tố quan trọng để duy trì hoạt động ổn định.

Gạo hữu cơ, gạo đồ và gạo bổ sung vi chất được nới điều kiện

Một điểm đáng chú ý khác là Nghị định 365 mở rộng miễn trừ điều kiện kinh doanh đối với một số dòng sản phẩm có giá trị gia tăng cao.

Cụ thể, thương nhân xuất khẩu gạo hữu cơ, gạo đồ và gạo bổ sung vi chất dinh dưỡng không phải đáp ứng điều kiện về kho chuyên dùng chứa thóc, gạo và cơ sở xay xát để được cấp Giấy chứng nhận đủ điều kiện kinh doanh xuất khẩu gạo.

Các thương nhân này đồng thời không phải thực hiện dự trữ lưu thông và không phải thực hiện chế độ báo cáo định kỳ như thương nhân kinh doanh xuất khẩu gạo thông thường.

Quy định này hướng đến việc khuyến khích doanh nghiệp phát triển những phân khúc gạo chất lượng cao, gạo đặc sản và các sản phẩm có giá trị gia tăng thay vì chỉ tập trung vào xuất khẩu gạo hàng hóa.

Với doanh nghiệp logistics, sự thay đổi này cũng có thể kéo theo nhu cầu đa dạng hơn về dịch vụ kho bãi, đóng gói, bảo quản và vận chuyển. Các dòng gạo đặc thù thường đòi hỏi yêu cầu khác nhau về bảo quản, truy xuất nguồn gốc, bao bì và tiêu chuẩn thị trường, qua đó đòi hỏi chuỗi logistics phải được tổ chức phù hợp với từng phân khúc sản phẩm.

Rút ngắn thời gian cấp giấy chứng nhận

Nghị định 365 cũng cắt giảm một số thủ tục hành chính đối với doanh nghiệp.

Đối với thủ tục cấp Giấy chứng nhận đủ điều kiện kinh doanh xuất khẩu gạo, thời gian xử lý hồ sơ đầy đủ được giảm từ 15 ngày làm việc xuống còn 10 ngày. Trường hợp hồ sơ chưa đầy đủ, thời gian trả lời doanh nghiệp giảm từ 7 ngày xuống còn 5 ngày làm việc.

Đối với thủ tục cấp lại, cấp sửa đổi, bổ sung Giấy chứng nhận, thời gian xử lý hồ sơ đầy đủ giảm từ 10 ngày xuống còn 7 ngày làm việc, trong khi thời gian trả lời khi hồ sơ chưa đầy đủ cũng giảm còn 5 ngày làm việc.

Mở cửa gia nhập nhưng hướng đến sàng lọc bằng mức độ tín nhiệm

Nhìn tổng thể, Nghị định 365/2026/NĐ-CP đang tạo ra sự thay đổi theo hai hướng song song. Một mặt, điều kiện gia nhập thị trường được giảm, thủ tục được rút gọn và một số dòng gạo giá trị cao được hưởng cơ chế thông thoáng hơn.

Mặt khác, Nhà nước đưa ra cơ chế đánh giá mức độ tín nhiệm để theo dõi chất lượng và năng lực của thương nhân trong quá trình hoạt động. Từ năm 2028, mức độ tín nhiệm sẽ là một trong những tiêu chí phục vụ việc chỉ định thương nhân đầu mối giao dịch và phân bổ hợp đồng tập trung.

Với doanh nghiệp, điều này đồng nghĩa bài toán không chỉ là “đủ điều kiện để xuất khẩu”, mà còn phải xây dựng năng lực vận hành đủ tốt để duy trì uy tín và khả năng cạnh tranh lâu dài.

Đối với ngành logistics, sự thay đổi chính sách cũng cho thấy kho bãi, xay xát, vận chuyển và quản trị chuỗi cung ứng đang ngày càng trở thành một phần của năng lực xuất khẩu. Khi thị trường mở rộng cho nhiều doanh nghiệp hơn, khả năng tổ chức chuỗi logistics hiệu quả sẽ là một trong những yếu tố quyết định doanh nghiệp có thể đi xa đến đâu trên thị trường gạo quốc tế.